Chứng khoán phái sinh là gì? Phân loại, điều kiện giao dịch chứng khoán phái sinh

20/04/2022

Chứng khoán phái sinh được nhiều nhà đầu tư quan tâm nhiều nhất hiện nay. Từ khi chứng khoán phái sinh chính thức đi vào hoạt động đến nay, thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam đã và đang phát triển rất mạnh mẽ. Bài viết sau đây sẽ tổng hợp tất cả những thông tin cơ bản mà các nhà đầu tư cần biết khi giao dịch chứng khoán phái sinh.

1. Chứng khoán phái sinh là gì?

Chứng khoán phái sinh là gì?

Chứng khoán phái sinh tiếng anh gọi là Derivative là công cụ tài chính mà giá trị của chúng được phụ thuộc vào giá trị của một tài sản cơ sở. Tài sản cơ sở của chứng khoán phái sinh có thể là hàng hóa như kim loại, nông sản… hay các công cụ tài chính như trái phiếu, cổ phiếu, lãi suất, v.v…

Chứng khoán phái sinh được quy định quyền lợi hoặc nghĩa vụ của các bên tham gia hợp đồng. Đối với việc thanh toán hoặc chuyển giao tài sản cơ sở với một mức giá đã được thỏa thuận vào một thời điểm nhất định trong tương lai.

2. Những loại chứng khoán phái sinh nào đang giao dịch tại thị trường Việt Nam?

 

Các loại chứng khoán phái sinh

Hiện nay thị trường chứng khoán phái sinh bao gồm 4 loại chính:

  • Hợp đồng kỳ hạn: là một thỏa thuận được thực hiện giữa hai bên tham gia để mua và bán một loại tài sản ở một thời gian nhất định trong tương lai với mức giá đã được xác định trước ở thời điểm hiện tại.
  • Hợp đồng tương lai: là loại hợp đồng kỳ hạn đã được chuẩn hóa, niêm yết và thực hiện giao dịch trên Sở giao dịch chứng khoán.
  • Hợp đồng quyền chọn: Là người nắm giữ hợp đồng quyền chọn có quyền, nhưng lại không có nghĩa vụ, mua hay bán bất cứ một loại tài sản cơ sở tại thời điểm nhất định xảy ra trong tương lai theo mức giá đã được định trước. Người bán hợp đồng sẽ có nghĩa vụ thực hiện giao dịch khi người nắm giữ hợp đồng chọn thực hiện quyền. Hợp đồng quyền chọn sẽ được bao gồm quyền chọn mua và quyền chọn bán.
  • Hợp đồng hoán đổi: Là một thỏa thuận được thực hiện giữa hai bên về việc hoán đổi dòng tiền phát sinh từ những công cụ tài chính trong tương lai. Hợp đồng sẽ có quy định rõ về thời điểm hoán đổi dòng tiền và những phương pháp tính toán cụ thể.

3. Chứng khoán phái sinh có ưu nhược điểm gì?

  • Ưu điểm:

 – Đòn bẩy tài chính.

– Có thể sinh lợi nhuận trong hai chiều tăng, giảm của thị trường chứng khoán.

– Nhà đầu tư có thể giao dịch trong ngày (T+0 ).

– Hạn chế sự rủi ro cho các nhà đầu tư nhỏ vì có sự ra đời của trung tâm lưu ký, sở giao dịch, thanh toán bù trừ,vv.

  • Nhược điểm:

– Mức độ rủi ro cao

– Cần có nhiều thời gian để quan sát sự biến động của thị trường chứng khoán.

4. Các bước trong giao dịch chứng khoán phái sinh

  •  Bước 1: Nhà đầu tư cần mở tài khoản giao dịch chứng khoán phái sinh. Để có thể giao dịch chứng khoán phái sinh, đầu tiên nhà đầu tư cần phải có một tài khoản giao dịch chứng khoán phái sinh riêng của mình.
  •  Bước 2: Nộp ký quỹ ban đầu.Trước khi nhà đầu tư tham gia thị trường chứng khoán phái sinh, nhà đầu tư cần phải thực hiện thanh toán ký quỹ theo những quy định của trung tâm hoán đổi và thanh toán bù trừ.
  •  Bước 3: Giao dịch chứng khoán phái sinh tại Sở giao dịch chứng khoán. Nhà đầu tư tiến hành đặt lệnh thực hiện giao dịch.
  •  Bước 4: Thanh toán bù trừ.

Kết thúc mỗi ngày giao dịch, nhà đầu tư tham gia vào thị trường chứng khoán phái sinh sẽ cần phải thanh toán toàn bộ lãi và lỗ phát sinh theo giá thực tế của hợp đồng tương lai tại ngày đó.

5. Sự khác biệt giữa giao dịch chứng khoán phái sinh với giao dịch cổ phiếu.

Các giao dịch chứng khoán phái sinh cũng có những bảng giá riêng, nhà đầu tư sẽ dựa vào mức kỳ vọng của mình, vào sự tăng, giảm chỉ số để đặt lệnh khớp lệnh giao dịch. Nhà đầu tư kỳ vọng chỉ số tăng sẽ mua chứng khoán phái sinh, ngược lại nhà đầu tư sẽ bán chứng khoán phái sinh nếu kỳ vọng chỉ số giảm.

Do đó, sự khác biệt đầu tiên của giao dịch chứng khoán phái sinh là “đáo hạn”, vì vậy khi giao dịch hợp đồng nhà đầu tư nên chú ý để lựa chọn hợp đồng giao dịch có tháng đáo hạn phù hợp với kế hoạch đầu tư.

Sự khác biệt thứ hai, nếu nhà đầu tư muốn mua cổ phiếu trên thị trường cơ sở thì cần phải có đủ tiền trước khi giao dịch, còn ở giao dịch chứng khoán phái sinh thì không. Nhà đầu tư không cần thiết phải có đủ toàn bộ số tiền để tham gia mua bán. Với điểm khác biệt này dẫn nhà đầu tư đến với một khái niệm mới “Ký quỹ”.

Ký quỹ trong chứng khoán phái sinh đóng vai trò là đặt cọc tiền để đảm bảo việc thực hiện nghĩa vụ của hai bên khi tham gia hợp đồng. Tỉ lệ ký quỹ ban đầu cho mỗi loại hợp đồng không giống nhau và được quy định bởi Trung tâm lưu ký. Trong trường hợp khi nhà đầu tư không có đủ số tiền ký quỹ như yêu cầu thì gọi là ký quỹ và nhà đầu tư sẽ phải hoàn thành đầy đủ các thủ tục ký quỹ để tiếp tục giữ hợp đồng.

Sự khác biệt thứ ba của chứng khoán phái sinh là cơ chế thanh toán hằng ngày. Nhà đầu tư khi giao dịch hợp đồng phải thực hiện thanh toán toàn bộ lỗ, lãi trong ngày.

Khi tài khoản chứng khoán phái sinh lỗ ròng: nhà đầu tư sẽ phải thanh toán đầy đủ số lỗ phát sinh chậm nhất là 9h00 sáng ngày mai và ngược lại nếu tài khoản chứng khoán phái sinh lãi ròng: nhà đầu tư được nhận đầy đủ số lãi phát sinh sau 11h00 sáng ngày hôm sau.

6. Điều kiện, đối tượng kinh doanh chứng khoán phái sinh.

Điều kiện kinh doanh chứng khoán phái sinh

– Đối tượng kinh doanh chứng khoán phái sinh: tự kinh doanh chứng khoán, mô giới chứng khoán phái sinh, tư vấn đầu tư chứng khoán phái sinh, Các công ty quản lý quỹ (công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán, công ty chứng khoán) được phép kinh doanh chứng khoán phái sinh khi được ủy ban Chứng khoán Nhà nước cấp chứng nhận đủ kiện kinh doanh chứng khoán phái sinh.

– Cấp phép kinh doanh trong chứng khoán: Công ty chứng khoán phái sinh phải là tổ chức kinh doanh chứng khoán được cấp phép đầy đủ và nghiệp vụ kinh doanh theo Luật chứng khoán.

– Điều kiện vốn điều lệ:

+ Để được ủy ban chứng khoán chấp thuận cho hoạt động kinh doanh chứng khoán phái sinh, các công ty chứng khoán phải có vốn điều lệ và vốn chủ sở hữu trong báo cáo tài chính năm gần nhất và báo cáo tài chính bán niên năm gần nhất đã soát đáp ứng mức tối thiểu:

+ Với hoạt động tự doanh chứng khoán phái sinh là: 600 tỷ đồng.

+ Với hoạt động môi giới chứng khoán phái sinh là: 800 tỷ đồng được phép hoạt động tự doanh chứng khoán phái sinh.

+ Với tư vấn đầu tư chứng khoán phái sinh: Vốn điều lệ, vốn chủ sở hữu không được thấp hơn số vốn theo quy định của pháp luật về chứng khoán.

Trong trường hợp đăng ký kinh doanh cả hoạt động tư vấn, môi giới, tự kinh doanh chứng khoán phái sinh, vốn điều lệ, vốn chủ sở hữu của công ty chứng khoán phái sinh phải đạt tối thiểu là 800 tỷ đồng.

– Điều kiện về vốn khả dụng và kết quả kinh doanh

+ Phải được kiểm toán chấp thuận về báo cáo tài chính.

+ Các công ty chứng khoán không được thua lỗ trong hai năm gần nhất và phải duy trì tỷ lệ vốn khả dụng đạt tối thiểu 220% trong một năm gần nhất trước tháng nộp hồ sơ chấp thuận lên ủy ban chứng khoán.

+ Ngoài ra, trong vòng 12 tháng tính đến thời điểm nộp hồ sơ chấp thuận cho hoạt động kinh doanh chứng khoán phái sinh, các công ty cần đáp ứng các điều kiện sau:

  • Không hoặc đang bị đặt trong tình trạng kiểm soát hoạt động đặc biệt, tạm ngừng hoạt động, đình chỉ các nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán được cấp phép hoặc bị đình chỉ giao dịch, hủy bỏ tư cách thành viên giao dịch,….
  • Không phải đang trong quá trình sáp nhập, hợp nhất, giải thể, phá sản,vv.

Chưa bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán hoặc không đang trong tình trạng bị xử phạt những hành vi, vi phạm quy định trong lĩnh vực chứng khoán mà chưa thực hiện các chế tài và biện pháp khắc phục theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

– Điều kiện về nhân sự và cơ sở vật chất kỹ thuật

Về nhân sự, công ty chứng khoán phải đáp ứng yêu cầu nhân sự có Tổng (phó) giám đốc, Tổng (phó) giám đốc phụ trách nghiệp vụ, tối thiểu có 5 nhân viên cho mỗi hoạt động kinh doanh chứng khoán phái sinh đăng ký có chứng chỉ hành nghề chứng khoán, chứng chỉ chuyên môn về chứng khoán phái sinh và thị trường chứng khoán phái sinh.

Về điều kiện, công ty chứng khoán muốn được hoạt động môi giới Chứng khoán phái sinh phải đảm bảo cơ sở vật chất kỹ thuật, hạ tầng, công nghệ thông tin cần thiết kết nối với Sở giao dịch chứng khoán, nhân sự phục vụ trong hoạt động giao dịch, thanh toán giao dịch chứng khoán phái sinh.

Các công ty chứng khoán cần có phần mềm phục vụ giao dịch, thanh toán đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, về quy trình nghiệp vụ và hoàn thiện các bước về hồ sơ cũng như thủ tục đăng ký. Ngoài ra, phải có trang thông tin điện tử đảm bảo thực hiện và công bố những thông tin giao dịch chứng khoán phái sinh và thông tin công bố chính thức của công ty chứng khoán.

7. Nhà đầu tư có nên chơi chứng khoán phái sinh hay không?

Phương thức giao dịch của thị trường chứng khoán phái sinh về cơ bản rất giống với thị trường cổ phiếu. Tuy nhiên, do tính linh hoạt về sản phẩm, nhà đầu tư phái sinh có thể được hỗ trợ với nhiều tính năng khác như bán khống, chốt lãi hoặc lỗ ngay trong ngày. Ngoài ra, các nhà đầu tư có thể thực hiện giao dịch với đòn bẩy lớn hơn rất nhiều so với giá trị vốn của họ bằng cách đó là chỉ bỏ ra một lượng nhỏ tài sản. Đây chắc chắn sẽ là kênh đầu tư hữu ích và hiệu quả cho các nhà đầu tư khi được tiếp cận nguồn tài chính hỗ trợ kịp thời và đón đầu về tốc độ, sự thay đổi nhanh chóng của thị trường nhằm gia tăng lợi nhuận. Những điều này sẽ đi kèm với rủi ro cao và đòi hỏi nhà đầu tư phải có nguồn vốn ổn định cùng những kỹ năng và kiến ​​thức chứng khoán vững chắc để có thể duy trì kỷ luật đầu tư và theo sát thị trường.

8. Nhà đầu tư có nên đầu tư chứng khoán phái sinh quốc tế? 

Có nhiều người đầu tư cho rằng chơi chứng khoán đặc biệt là chứng khoán phái sinh chẳng khác gì chơi bạc, may mắn thì thắng, rủi ro thì thua nhưng nói chính xác thì đó gọi là xác suất. Tuy nhiên về bản chất thì nó hoàn toàn không phải vậy.

Để thành công trong chứng khoán phái sinh, nhà đầu tư không cần phải là một người quá thông minh nhưng phải là người có chiến lược đúng đắn, trang bị đủ các kỹ năng và kiến thức cơ bản. Khi đặt lệnh cần tìm hiểu về những biến động khác của thị trường quốc tế như: dịch bệnh, thiên tai, tình hình kinh tế chính trị của quốc gia đó để có thể đưa ra phán đoán chính xác xu hướng trong tương lai.

Để bảo toàn lãi trong đầu tư chứng khoán phái sinh khi có lãi là hiện thực hóa ngay trong ngày, đừng duy trì vị thế qua đêm mà chốt lời, cắt lỗ ngay trong phiên giao dịch. 

Chia nhỏ các lệnh lớn cũng là cách hiệu quả giúp giảm thiểu rủi ro trong quá trình đầu tư. Những điều tiên quyết định để đầu tư thành công là tránh tâm lý đám đông. Cảm xúc sẽ quyết định đến sự thông minh của bạn. Vậy nên bạn phải bình tỉnh để đưa ra phán đoán, chiến lược đúng đắn. Sự thua lỗ trong chứng khoán phái sinh không phải vì nhà đầu tư không thông minh mà chỉ là chưa kiên nhẫn, kỷ luật và học hỏi. 

9. Một vài sàn chứng khoán phái sinh tại Việt Nam

Sàn chứng khoán uy tín tại Việt Nam

        – Sàn giao dịch chứng khoán HOSE – thành phố Hồ Chí Minh.

        – Sàn giao dịch chứng khoán HNX – Hà Nội.

        – Sàn chứng khoán UPCOM.

        – Sàn OTC.

        – Sàn giao dịch Vnstockgame chứng khoán ảo.

Kết luận

Trên đây là những thông tin mà Hàng Hóa 24 chia sẻ về chứng khoán phái sinh đến nhà đầu tư. Nếu bạn đang còn bất kỳ băn khoăn nào về chứng khoán phái sinh, hay các vấn đề gặp phải trong giao dịch chứng khoán hãy gọi ngay tới số HOTLINE 0863 688 883 để các chuyên viên của hàng Hóa 24 có thể hỗ trợ một cách nhanh nhất.

Xem thêm:

    HÃY ĐỂ CHÚNG TÔI TƯ VẤN CHO BẠN

    0983668883